• Dipsiz Forum'a sadece 3 saniyede kayıt olarak, eğitim, sağlık, edebiyat, müzik ve sosyal bilimler konularında binlerce yeni ve güncel içeriğe reklamsız olarak anında ulaşabilir, yeniliklerden anında haberdar olabilirsiniz. Haydi, şimdi kayıt ol!

Tezhip Ne Demek? Tezhip Sanatı Nedir?

Yazalım

Yazalım bakalım
Moderatör
Tezhip sanatı nedir kısaca, Osmanlıca’da zehep (altın) kökünden türemiş olup, altınlamak anlamına gelen bir el sanatıdır. Çoğul olarak yazılırsa tezhibat yani altınlama, süslemeler anlamına gelir. Tezhip günümüzde çoğunlukla İslam kökenli kitap bezeme sanatlarına verilen isimdir. Tezhip sanatını yapan erkekler müzehhip kadınlara müzehhibe ismi verilir. Tezhip ile minyatürü karıştırmamak lazım. İkisi birbirinden çok farklı anlam ifade ediyor.

Minyatür daha çok tasfire dayanır. Bitki, insan, hayvan veya mekan tasfirleri içerebiliyor. Minyatürler yapıldıkları zamanın sanat anlayışı ile koşut olarak genellikle iki kademeli ve perspektifsiz olarak yapılmış tasfirler olarak karşımıza çıkıyor. Tezhip motifleri ilk başta hat sanatı çevresini bezenme amaçlı kullanıldıktan sonra şu anda kendi başına pano şeklinde kullanılabiliyor.

tezhip-sanati-nedir.jpg

Günümüz Türkiyesi'nde Tezhip​

Basit bir anlatım ile genellikle stilize edilmiş bitki formları veya desenlerden oluşan bazı zaman simetrik tasarımlardır. Günümüz Türkiyesi'nde tezhipte oldukça tutucu, klasik yaklaşım denilen bir akım söz konusudur. Klasik yaklaşım tarih boyunca gelişimini sağlanmış ve kullanılmış formlar ile desenleri yinelemek, form ve desenlerin ana yapılarını değiştirmeden değişik kompozisyonlarda kullanılabilir.

Bununla birlikte bazı tezhip zanaatkarları ise klasik form ve desenleri kendi fikir ve algılarına göre değişiklik yaparak değişik kompozisyon ve malzemeler ile daha özgür bir yaklaşım tarzı uygulanmıştır. Zaman içinde unutulmuşluk ve terk edilmiş bu zarif ve oldukça zor olan sanat, son on sene içinde bu sanata ilgi duyan ve gönül veren çeşitli grup ve kişilerce canlandırılmıştır. Günümüzü Türkiye’deki birçok üniversitede tezhip bölümleri alanında yetenekli sanatçılar yetiştirebiliyor.

Tezhip Sanatı Tarihçesi​

Tezhip sanatı, Türklerin varoluşu ile beraber ilk örneklerini vermiştir. Bu sanat dalı Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu, Osmanlı devleti dönemlerinde sürekli gelişerek devam etmiştir. Tezhip tarihindeki en büyük adım olarak Çaldıran Savaşından sonra atılan adımdır. Bu kapsamda Tebriz’den gelen bir tezhip ustası sanatın Anadolu topraklarındaki gelişimine büyük destek olmuştur. Kanuni Sultan Süleyman dönemi de tezhip sanatından gelişme kaydedilen zamanlar arsında yer alır. Bu dönemlerde tezhip de zengin işçilikler kullanılması tercih edilmiştir. Altın detaylara yer verilmiş olan tezhip sanatı renk olarak lacivert ön plana çıkarılmıştır. Kanuni Sultan Süleyman döneminin iz bırakan ve adından söz ettiren tezhip ustaları ise Şah Kulu ve Kara Memi’dir.

Tezhip Sanatı İle Kitap Bezeme​

Tezhip arapça kökenli bir kelime olup altınlama manasına gelir. Şimdiki zamanda dini bir özellik bulunduran tezhip kitap süsleme sanatı olarak biliniyor. Hat ve cilt sanatlarının altında yapılan tezhibe halkari ismi verilir. Rumi ve Hatai üsluplarında kitapların zahriye hatime başlık serlevha, mihrabiye bölümleri tezhip ile süslenir. Küçük yıldız ve çiçeklere nokta denirken geometrik olanlara ise mücevher ve altıgenlere şeşhane, beşgenlere seberk deniliyor. Ku’ran’da secde ayetlerinin geçtiği yere denk gelen yerlerdeki vakıf gülü, hizip gülü, cüz gülü mevcut olarak bulunur. Varakça ve çetvelkeş denilen ustalar bulunur. Kalem fırça, zermühre, boyalar müzehhiplerce çokça kullanılan alet edevattır.

Tezhip Nasıl Yapılır?​

Tezhip sık sık minyatür ile karıştırılması ile bilinen bir sanat dalıdır. Fakat minyatür de bitki ile hayvan ve benzeri şeyler tasvirlere yer verilirken, tezhip daha çok hatların kenarına süslenilmesi için yapılır. Başta hat sanatlarının süsleyicisi olarak kullanılan tezhip günümüzde ise genellikle pano şeklinde kullanılabilir. Tezhip genellikle simetrik desenlerden oluşan bir tasarım şekli ile günümüzde yer ediniyor.

Türkiye’de tezhip yapılırken çoğunlukla klasik yaklaşıma uyum sağlanır. Bu yaklaşım tezhip tarihi süresince kullanılan desen formlarını bozmadan ama yenileyerek kullanılmasına dayanır. Fakat nadir de olsa klasik yaklaşımdan ayrı olarak çalışan değişik ve kendine özgü tasarımlar yapan tezhip sanatçıları da bulunuyor. Tezhip sanatı zaman içinde unutulmaya başlamış bir daldır. Fakat son senelerde eski popülaritesi yeniden kazanmaya başlamış görünüyor.

tezhip-nedir.jpg

Tezhip Malzemeleri Nelerdir?​

Tezhipte kullanılan malzemeler, tezhip sanatını gerçekleştirmek için gereken malzemelerdir. Bunlar, şu şekilde özetlenebilir:
  • Farklı ayarda, tezhip için özel olarak ezilmiş altın,
  • Akik taşından yapılmış, altını parlatmak için tasarlanmış mühre,
  • Değişik numaralarda fırça,
  • İnce uçlu kurşun kalem,
  • Guvaj boya,
  • Aydınger veya çeşitli eskiz kağıtları,
  • Çayda bekletilmiş kağıt,
  • Buğday nişastası,
  • Arap yapıştırıcısı,
  • Mukavva karton,
  • Şap,
  • Maket bıçağı,
  • Altın süzmek için ipek kumaş,
  • Tiriling,
  • Rapido çeşitleri,
  • Çini mürekkebi,
  • Farklı yapıştırıcılar,
  • Cetvel ve gönye çeşitleri,
  • Aydınlatma lambası,
  • İs mürekkebi,
  • Altın ezme kabı.

Tezhip Malzemeleri Satış Yerleri​

Tezhip sanatı malzemeleri İstanbul içinde Tahtakale'deki hobi marketlerinde bulunabilir. Örneğin Sabuncu Han Caddesi üzerindeki Sabuncu Han'da birçok hobi malzemesi satıcısında bulabilirsiniz.

Tezhip malzemeleri Ankara içinde, Hacıbayram Camii civarındaki hobi malzemeleri satan dükkanlarda bulunabilmektedir. Ayrıca, internet üzerinde birçok sitede tezhip malzemesi bulabilirsiniz.

Tezhip Nasıl Öğrenilir?​

Türkiye’de bulunan birçok sayıda üniversitenin güzel sanatlar fakültesinde tezhip bölümü yerini almış durumdadır. Güzel sanatlar fakültesinde oldukça yetenekli sanatçılar yetiştiriliyor. Bu sayede tezhip yeniden geçmişte olduğu gibi günümüzde de ilgi duyan bireyler sayesinde gün yüzüne çıkarılıyor. Unutulmaya yüz tutmuş tezhip sanatı geçmişin bizlere sunduğu farklı bir sanat dalıdır. Üniversitelerde güzel sanatlar fakültesinde yeniden yer verilmesi tezhip sanatının unutulmamasına sebep olacaktır.

Evde Tezhip Öğrenilir Mi?​

Üniversitelerde tezhip öğreniminden sonra, belediyelerin kurslarında da tezhip öğrenebilirsiniz. Örneğin İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin eğitim kurumu olan İSMEK, Tezhip Kursları vermektedir. Evde tezhip öğrenmek özellikle Youtube videoları ile mümkün olsa da, bir kursa gitmenizi tavsiye ediyoruz.
 
Top