İyot Eksikliği Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi

İyot Eksikliği Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi

Vücudumuz tarafından üretilemeyen ve besinler aracığıyla temin edilen iyot; vücudumuz için oldukça faydalı bir elementtir. İyot; enerji metabolizması başta olmak üzere tiroid hormonu yapımı için de gereklidir. Bu nedenle vücutta iyot oranının belirli miktarın altında seyretmesi halinde hormon seviyeleri zarar görmekte ve birtakım sağlık sorunlarını da beraberinde getirmektedir. İyot kullanımı tiroid hormonları olan T3 (triiyodotironin) ve T4 (tiroksin) için oldukça mühimdir. Vücut tarafından alınan iyot, gastrointestinal sistem tarafından emilerek kana geçmekte ve buradan da troid bezine gönderilmektedir. Böylelikle tiroid bezinde depolanan ve kana gönderimi sağlanan T3 ve T4 hormonları üretilmektedir. T3 ve T4 üretimi, etkin bir tiroid fonksiyonu için gereklidir.

Tiroid hormonları için önemli bir bileşen olan iyot ve eksikliği, dünyadaki önlenebilir beyin hasarının en yaygın nedeni olarak kabul edilmektedir. Günümüzde yaklaşık olarak 800 milyon kişi hipotiroidizm, zeka geriliği, guatr ve geniş bir yelpazede bulunan diğer büyüme ve gelişim anormalliklerini kapsayan iyot eksikliği bozukluklarından etkilenmektedir. Elde edilen bilgilere göre iyot eksikliği sadece gelişmekte olan ülkeler için hala bir sorun olmakla birlikte, birçok alanda çarpıcı gelişmeler sağlamıştır. Ayrıca; iyot açısından yeterli olduğu düşünülen ülkelerde dahi yeterli düzeyde iyot alımına ulaşılamamaktadır. Bu durum diyetlerde ya da hipertansiyonu önlemek amacıyla iyotu azaltmaya yönelik durumlarla alakalı olabilmektedir. (Triggiani, V., -2009)

iyot-eksikligi-belirtileri-tedavisi.jpg

İyot Eksikliği Neden Olur?
Tiroid hormonu için mühim bir mineral olan iyot çoğu zaman ihmal edilmekte ve zeka geriliği, kısırlık gibi birçok rahatsızlığı da beraberinde getirebilmektedir. Nitekim tiroid hormonları beyin başta olmak üzere; kalp, böbrek ve kasları olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Genellikle tuzdan alındığı düşünülen iyot, tuzun dışında birçok besinden elde edilebilmektedir. Vücut tarafından üretilemeyen ve oral (ağız) yolla alınan iyot bazı durumlarda yetersiz kalabilmektedir. İyot eksikliği nedenleri ise genel olarak şu şekildedir:
  • Gebe bireyler (Gebelik dönemi, iyot ihtiyacının yükseldiği bir dönemdir. Buna bağlı olarak normal şartlarda tüketilen iyot, gebelik döneminde yeterli olmamaktadır.)
  • Kullandığı tuzun içerisinde iyot bulunmaması
  • Vegan ve vejetaryen diyeti uygulamak
  • İdrar ve dışkı yoluyla iyot kaybının fazla yaşanması
  • Aşırı terleme ile iyot kaybının fazla yaşanması
  • Ülke topraklarında yeterli miktarda iyot bulunmaması
Günlük İyot İhtiyacı Ne Kadardır?
Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) göre yetişkinlerde günlük iyot ihtiyacı 150 mcg (toplu iğne başı kadar) olarak belirlense de bu değerler kişiden kişiye değişiklik gösterebilmektedir.

Bu sebeple rutininizde bir değişiklik yapmadan önce doktorunuza danışmanız önem arz etmektedir. Günlük iyot ihtiyacı ortalama olarak şu değerlerde gösterilmektedir:

0 – 5 yaş90 mcg (mikrogram)
6 – 12 yaş120 mcg
Yetişkin150 mcg
Gebe ve emzirme dönemindeki bireyler200 - 250 mcg

İyot İçeren Besinler
İyot eksikliğine bağlı birtakım rahatsızlıklar baş gösterebileceği gibi iyotun aşırı miktarda tüketilmesi halinde de sağlık sorunları meydana gelebilmektedir. Bu sebeple günlük iyot miktarının gereğinden fazla tüketilmemesi oldukça önemlidir. İyot, günlük tüketilen besinlerde bulunması yönüyle oldukça kolay tolere edilebilmektedir. İyot içeren besinler genel olarak şu şekildedir:
  • Yoğurt
  • Süt
  • Patates
  • Himalaya kristal tuzu
  • Yumurta
  • Tuzlu su balıkları
  • Deniz yosunları
  • Kabuklu deniz ürünleri
(Yukarıda listelenen besinlerin içerdiği iyot miktarı değişiklik göstermektedir.)

Çin’de İyot Alımının Tiroid Hastalıkları Üzerine Etkisi Çalışması
Tiroid hormonlarının önemli bir bileşeni olan iyot; düşük ya da yüksek düzeyde alımı sonrasında tiroid hastalığına sebebiyet verebilmektedir. Bu doğrultuda Çin’de gerçekleştirilen bir çalışmaya göre; 1999’da başlangıç çalışmasına kaydolan ve 2004 yılına kadar beş yıllık takip süresi sırasında iyot alımındaki bölgesel farklılıkların tiroid hastalığı görülme sıklığı üzerindeki etkisi incelenmiştir. 3018 bireyi içeren çalışma sonunda elde edilen bilgilere göre; hafif ve yetersiz iyot alımı olan deneklerin kümülatif hipotirodizm insidansı %0,2, subklinik hipotiroidizm insidansı %0,2 ve otoimmün tiroid insidansı ise %0,2 olarak saptanmıştır. Çalışma sırasında eksik iyot alımı yerine aşırı iyot alımı sonunda bu yüzdeler %2,9’a kadar yükselmiştir. (Teng, W., -2006)

İyot Eksikliği Belirtileri Nelerdir?
Vücut gerekli miktarda iyot alamadığı durumlarda bazı sağlık sorunları meydana gelebilmektedir. Bu durumda iyot eksikliği belirtileri dikkate alınmalı ve herhangi bir şüphe duyuluyor ise doktora danışılmalıdır.

İyot eksikliği belirtileri şu şekildedir:
  • Kilo artışı
  • Kaslarda güçsüzlük
  • Yükselmiş kolesterol seviyeleri
  • Eklem ve kaslarda meydana gelen ağrı
  • Boyunda şişlik
  • Hafıza güçlüğü
  • Yorgunluk
  • Kalp hızında yavaşlama
  • Ağır geçen regl dönemleri
  • Depresyon
  • Saç dökülmesi
  • Baş dönmesi
  • Soğuğa karşı hassasiyet
  • Cilt kuruluğu
İyot Eksikliğinin Yol Açtığı Hastalıklar Nelerdir?
Besinler aracılığıyla alınan iyotun eksikliği halinde başta beyin olmak üzere birçok organ bu durumdan olumsuz yönde etkilenebilmektedir. Bu sebeple vücudun yaşa ve birtakım faktörlere göre ihtiyaç duyduğu iyot oranı referans aralıklarda tutulmalıdır. Ayrıca iyotun eksikliği kadar yüksekliğinin de tehlikeli olduğu unutmamalıdır.

Guatr
Boynun ön ve alt kısmında bulunan tiroit bezlerinin büyümesi şeklinde gelişen rahatsızlığa ‘’guatr’’ denmektedir. Guatr, genellikle iyot eksikliğinden dolayı gelişmekte ve erkeklere nazaran kadınlarda daha sık karşılaşılmaktadır. Ayrıca guatr, tiroid kanseri için de bir risk faktörü oluşturmaktadır.

Tiroid kanseri
Tiroid kanseri, iyot eksikliğinin neden olabileceği guatr dolayısıyla takip edilen rahatsızlıklardan biridir. Tiroid kanseri sonucunda boyunda bir kitle teşhis edilebilir. Bunun yanı sıra yutkunma güçlüğü ve ses kısıklığı ile de belirti verebilmektedir.

Gebelik ve Sonrası Riskler
Doğum sonrasında meydana gelen zeka geriliği ya da beyin hasarı durumlarının birçoğu iyot eksikliği ile bağdaştırılmaktadır. Gebelik sürecinde iyot eksikliğinin; erken doğum, düşük, ölü doğum, sağırlık, dilsizlik, felç, guatr, şaşılık ve cücelik gibi sonuçlara sebebiyet vermesi, bu durumun ciddiyetini vurgulamaktadır.

Kadınlarda Kısırlık
İyot eksikliği
hipotirodizme neden olabileceğinden; tiroid bezi gereğinden az çalışan kadınların doğurganlığı bu durumdan olumsuz yönde etkilenebilmektedir. Buna bağlı olarak kişilerin regl düzeninde dengesizlikler yaşanabilir.

Bunların dışında iyot eksikliğinin yol açtığı hastalıklar ; kalp hastalıkları, periferik sinir zararı, prostat kanseri ve yumurtalık kanseri olarak bilinmektedir. İyot eksikliğinin daha şiddetsiz yaşandığı durumlarda ise kişilerde dikkat bozukluğu, konsantrasyon bozukluğu ve hiperaktivite meydana gelebilir.

İyot Eksikliği Tedavisi Nasıldır?
İyot eksikliğine bağlı olarak gelişen rahatsızlıkların tedavisi günümüzde genel olarak iyotlu besinlerle sağlanmaktadır. Bunun için iyotlu ekmek üretimi ya da kullanıla tuzların iyot barındırması gibi birtakım önlemler alınmaktadır. Fakat bu durum bazı ülkelerde mümkün olmamakta ve iyotun yetersiz kalması galinde iyot takviyeleri sağlanmaktadır.

İyot takviyesi dışında radyoaktif iyot tedavisi de kullanılan diğer bir yöntemdir. Fakat radyoaktif iyot tedavisi iyot yetersizliği sonucunda gelişen tiroid kanseri tedavisinde kullanılmaktadır. Ayrıca bu tedaviye cerrahi operasyon sonrasında kalan kanserli hücre varlığında ihtiyaç duyulmaktadır. Radyoaktif iyotlar, gıdalarda bulunan iyotun radyoaktif versiyonudur. Bu yöntemle kanserli tiroid hücreleri ortadan kaldırılabilmektedir.

Kaynakça

Teng, W., Shan, Z., Teng, X., Guan, H., Li, Y., Teng, D., ... & Li, C. (2006). Effect of iodine intake on thyroid diseases in China. The New England journal of medicine, 354(26), 2783-93.

Triggiani, V., Tafaro, E., Giagulli, V.A., Sabbà, C., Resta, F., Licchelli, B., & Guastamacchia, E. (2009). Role of iodine, selenium and other micronutrients in thyroid function and disorders. Endocrine, metabolic & immune disorders drug targets, 9(3), 277-94.
 
Moderatörler tarafından düzenlendi:
Top