Folik Asit Nedir, Faydaları Nelerdir?

Pteroylmonoglutamic asit olarak da bilinen folik asit, B9 vitaminin suda çözünür bir formudur. Folik asit genellikle folat ile karıştırılmaktadır. Folat; gıdalarda doğal olarak bulunan bir vitamin iken, folik asit ise bu vitaminin sentetik bir formudur. Günlük olarak besinlerden alınan folik asit, vücutta depolanmamaktadır. Gerekli olduğu kadarı vücut tarafından kullanılmakta ve fazlası böbrekler tarafından atılmaktadır.

Folik asit besinlerden alınmasının yanı sıra bağırsak florasında bulunan bakteriler tarafından da sentezlenebilmektedir. Fakat bağırsak florasında bulunan bakteriler tarafından sentezlenen folik asit miktarı yeterli değildir ve beslenme yoluyla günlük ihtiyacın karşılanması gerekmektedir.

Belirli rahatsızlıklar, alkol tüketimi ve gebelik süreci folik asit yetersizliğini tetikleyen durumlardan birkaçıdır. DNA yapısındaki nükleik asitlerin yapımı, kan hücrelerinin yapımı gibi birçok görevi bulunan folik asit, vücudun işleyişi için oldukça önemli bir B vitamini türüdür. Bu nedenle eksikliğinin saptanması halinde doktor kontrolünde gerekli diyetlerle alınması gerekmektedir. Bunun haricinde yine doktor kararı sonucunda folik asit takviyesi ihtiyacı da doğabilmektedir fakat çoğu besin bu vitamin türünü içerdiği için folik asit eksikliği nadir karşılaşılan bir tablodur.

Folik Asidin Görevi Nedir?

Folik asit vücudun birçok işlevinde görev alan bir B vitamini türevidir. Folik asit eksikliği halinde ‘’megaloblastik anemi’’ olarak bilinen bir kansızlık türü meydana gelmekte ve beraberinde vücut fonksiyonlarında aksamayı getirebilmektedir. Folik asit görevleri ise şu şekildedir:
  • Hücre bölünmesi ve DNA sentezi
  • Kemik iliğinde kırmızı ve beyaz kan hücrelerinin üretimi
  • Anne karnındaki bebeğin sinir sistemi gelişimi: Buna bağlı olarak gebelikte folik asit eksikliği yaşamanın bebek gelişimine zararları bulunmaktadır.

Folik Asit Faydaları Nelerdir?

DNA sentezi başta olmak üzere birçok vücut fonksiyonunda görev alan folik asit faydaları şu şekilde sıralanmaktadır:
  • Kemik iliğinde kırmızı ve beyaz kan hücreleri üretmesi görevi ile; beyaz kan hücreleriyle vücut savunmasına katkıda bulunur, kırmızı kan hücreleriyle ise kanda oksijen taşınmasını sağlar
  • Romatoid artirit tedavisine yardımcı olur​
  • Yüksek homosistein seviyelerini kontrol altına alarak kalp sağlığını korur​
  • Depresyon oluşma riskini azaltabilir​
  • Üreme hücrelerinin oluşması ve gelişmesini sağlar

Günlük Folik Asit Tüketimi Ne Kadar Olmalıdır?

Günlük folik asit ihtiyacı gebelik, emzirme dönemi, emilim bozuklukları, karaciğer hastalıkları ve hipertiroidizm gibi durumlarda artış göstermektedir. Folik asit ihtiyacını arttıracak herhangi bir hastalığın varlığında tarama testi yaptırılmalı ve sonuçlar doktor kontrolünde incelenmelidir. Çıkan sonuçlar kontrol edilmekte ve gerekirse folik asit ihtiyacına yönelik beslenme programı ve takviye uygulanmaktadır.

Yetişkin400 mcg (mikrogram)
Gebe600 mcg
Emzirme Dönemi500 mcg



Folik Asit Hangi Besinlerde Bulunur?

Folik asit, bulunduğu besinlerin ısıya maruz kalması sonucunda parçalanmaktadır. Ayrıca; su içeren bir ısıda parçalanması kuru ortama göre daha fazla düzeyde gerçekleşmektedir. Bu sebeple folik asit içeren besinler sulu ve sıcak ortamda pişirildiğinde vitamin kaybına uğramaktadır. Bu sebeple folik asit içeren herhangi bir besin suda pişirilecek ise suyu ile tüketilmelidir.

Folik asit içeren besinler şu şekildedir:
  • Yumurta
  • Baklagiller: fasulye, mercimek, bezelye, nohut, bakla, börülce vs.
  • Yeşil yapraklı sebzeler
  • Kuşkonmaz
  • Buğday tohumu
  • Tropikal meyveler
  • Pancar
  • Şalgam
  • Brüksel lahanası
  • Turunçgiller: Portakal, limoni mandalina, greyfurt vs.
  • Kabuklu kuruyemişler
  • Dana karaciğeri

Folik Asit Eksikliği Nedir, Belirtileri Nelerdir?

Folik asit eksikliği ; folik asit testinde elde edilen değerin referans aralıkların aşağısında çıkması halinde görülen tablodur. Folik asitte meydana gelen eksiklik, emilim bozuklukları ve beslenmeden kaynaklı olabileceği gibi belirli rahatsızlıklar sonucunda da meydana gelebilmektedir.

Folik asit eksikliği belirtileri şu şekildedir:
  • Depresyon
  • Sinirlilik
  • Uykusuzluk
  • Kas güçsüzlüğü
  • Baş ağrısı ve baş dönmesi
  • Nefes darlığı
  • Bulantı - kusma
  • Saçlarda beyazlama
  • İshal
  • Karıncalanma, yanma ve batma gibi vücutta hissedilen nörolojik semptomlar
  • Zihinsel yorgunluk: Unutkanlık olarak görülebilir.
folik-asit-hamilelik.jpg

Folik Asit Eksikliği Nedenleri Nelerdir?

Folat, karaciğerde depolanan bir vitamin olsa da folik asit için aynı durum geçerli değildir. Folik asit, suda çözünmesi sebebiyle vücudun yağ dokularında depolanamamakta ve vücut tarafından kullanılmayan folik asidin gün içerisinde böbrekler yoluyla atılımı sağlanmaktadır. Folik asidin depolanamaması, bu vitamini gün içerisinde düzenli olarak besinlerden almayı gerektirmektedir. Bu sebeple folik asitten eksik herhangi bir beslenme sonucunda folik asit eksikliği görülebilmektedir.

Beslenme yetersizliğinin yanı sıra; emilim bozukluklarına sebebiyet veren kısa bağırsak sendromu ve çölyak hastalığı da folik asit eksikliğine sebebiyet verebilmektedir. Bunun dışında folik asit eksikliği nedenleri şu şekildedir:
  • Mide küçültme ameliyatı
  • Gebelik: Gebelikle günlük folik asit ihtiyacı artış göstermektedir.
  • Bazı ilaçların kullanımı
  • Alkol bağımlılığı
  • Hemolitik anemi
  • Mide asidi yetmezliği ve yokluğu

Folik Asit ve Kardiyovasküler Rahatsızlıklar

Folik asit ve kardiyovasküler risk üzerine yapılan birçok çalışmada folik asidin homosistein seviyelerini düşürmede etkili bir yol olduğu gözlemlenmiştir. Kanda yüksek düzeyde bulunan homosisteinin kontrol altında alınması ile olası kalp hastalıklarının önüne geçilebilmektedir.

Folik asit değerinin inme riski ile ilişkilendirildiği bir araştırmada; folik asidin kardiyovasküler (KVH) hastalarda etkisi değerlendirilmek istenmiştir. Toplamda 47.523 katılımcıyı içeren 12 kontrollü çalışmada; folik asit tedavisi alan kardiyovasküler hastaların, diğer hastalara kıyasla önemli ölçüde azalmış inme riskine sahip olduğu gözlemlendi. (Wang, Y., vd, 2019)

Gebelik Sürecinde Folik Asidin Önemi

Gebelik sürecine girmek isteyen ya da gebelik sürecinde olan anne adaylarının dikkat etmesi gereken vitaminlerden biri de folik asittir. Folik asit, gebelik döneminde anne karnındaki bebeğin beyinsel gelişimi için oldukça önemlidir. Bu sayede anne karnında meydana gelebilecek nöral tüp defektleri önlenebilmektedir.

Nöral tüp defektleri; bebeklerin beyin ve omurilik gelişiminde meydana gelen anormalliklerdir. Spina bidifa (amurga ve omuriliğin anormal geişimi) ve beynin gelişmemesi nöral tüp defektine birer örnektir. Gebelik sürecinde alınması gereken folik asit miktarı 600 mcg olarak bilinmekle birlikte bu değerin yüksek seyretmemesine de dikkat etmek gerekmektedir. Gebelik sürecinde bilindiği üzere sağlıklı ve bilinçli beslenme anne ve bebek sağlığı için oldukça mühimdir.

Peri-konsepsiyonel (gebelik oluşmadan 1 ay önce ve gebeliğin ilk 6 ve 8. haftaları) dönemde alınan folik asit, nöral tüp kusurlarını önler, fakat gebeliğin ilk trimesterinden (ilk 13 haftalık dönemi) sonra devam eden anne folik asit takviyelerinin bebeğin nörogelişimine faydaları olup olmadığı belirsizdir. Bu sebeple gebeliğin 2. ve 3. Trimesterlerinde folik asit değerinin çocuğun bilişsel performansına olan etkisi araştırılmıştır. (McNulty, H., vd, 2019)

İkinci ve üçüncü trimesterin kontrol edildiği çalışmada; anne adaylarının bebekleri takip edildi ve 14. Gebelik haftasından itibaren 400 mikrogram folik asit alınmıştır. Hamileliğin sonunda 7 yaşına gelen çocukların bilişsel performansı çeşitli yöntemlerle değerlendirildi. Çalışma sonucu olarak; Nöral tip defektlerinin önlenmesinde hamileliğin ileri zamanlarında devam eden folik asit desteği çocuğun bilişsel gelişimi üzerinde yararlı etki sağlayabilmektedir. (McNulty, H., vd, 2019)

Kaynakça
McNulty, H., Rollins, M., Cassidy, T., Caffrey, A., Marshall, B., Dornan, J., ... & Pentieva, K. (2019). Effect of continued folic acid supplementation beyond the first trimester of pregnancy on cognitive performance in the child: a follow-up study from a randomized controlled trial (FASSTT Offspring Trial). BMC medicine, 17(1), 196.

Wang, Y., Jin, Y., Wang, Y., Li, L., Liao, Y., Zhang, Y., & Yu, D. (2019). The effect of folic acid in patients with cardiovascular disease: A systematic review and meta-analysis. Medicine, 98(37), e17095.
 
Top