Epigrafi Nedir? Epigrafi Tanımı

Eski yazıtlar bilimi olan Epigrafi taş, mermer, tahta, metal, seramik, maden ve benzeri maddeler üzerine Yunan ve Latin dilleriyle yazılmış kayıtları inceler.

Epigrafi Nedir?​

Epigrafi tanımı, maden ve taş gibi dayanıklı olan maddelerin üstüne yazılan geçmiş zamana ait olan kayıtları inceleyerek Tarih Bilimi’ne yardım eden eski yazıtlar bilimidir. Bu nedenle papirüs ve benzeri madde üstündeki yazı şeklini ve yazıtı inceleyen paleografi’den oldukça farklıdır. Herhangi bir şey üstüne yazma ve kaydetme anlamı taşıyan Epigraphein fiili ve yazıt anlamında olan Epigraphe kelimelerinden meydana gelmektedir. Türkçe diline ait yazıt bilgisi veya yazıt bilim şeklinde çevrilen epigrafi Bilimi taş, seramik, mermer, tahta, metal gibi sert ve kalıcı maddelerin üstüne eski Latin ve Yunanca dilinden biri veya ikisi ile yazılmakta olan yazıları inceleyen bir bilimdir. Epigrafi Bilimi ile uğraşan kişiye Epigraf denmektedir.

Modern ya da antik olan, her millet ya da her medeniyet için mevcut eski yazıt bilimi bulunmaktadır. Epigrafçı yazılı metini bazen yazıtın olduğu yerde bazen de yazıta ait olan resimlerinden inceler. Bu sürekli olan bir süreçtir. Epigraf yeni yazıt bulur ya da daha önce bulunan bildiği yazıtları inceler. Eğer epigrafik kaynaklar bozuk olan veya eksik olan yerler bulunuyorsa tüm bunları paralel belge serileri ile düzeltir. Kesin kuralı olan bağlantıyı, rumuz şeklindeki baş harfi ya da yazılı metindeki kısaltmayı incelemeleri sonucu bilgiyi çoğaltır ve gelişmesini sağlar.

epigrafi-nedir.jpg

Epigrafi, idari ya da siyasi atıfla ve yazı gelişmesinde olan maddi veriye dayanır. Epigrafların yazılma tarihini bulmaya çalışır ve bu yazıtları yorumlar, eleştirir. Bildik Epigraflar Corpus’lara kayıtlanır. (Roma için yüz binlercesini kapsayan Corpus İnscriptionum Latinarum’da). Ama bulunanlar devamlı olmaktadır ve bu konuyu işleyen dergiler mevcuttur. Farklı gruptaki yazıt incelemesi (Mezar taşı, şeref yazıtları, instrumentum, özel ya da genel belgeler, ilahlara hitap) idare, hukuk, siyaset, sosyal yaşantı, edebiyat, din, dil ve benzeri hakkında bilgi sağlamaktadır. Epigrafi Bilimi ortaya çıkışı geçmişten bu zamana dek ulaşan eserde ya da duvar, taş benzeri yapıda bulunan tarihi olay ve durumların yazı olarak kabul edilen bilgileri öğrenme hedefiyle ortaya çıkmıştır.

Yazıt Bilimi Epigrafi​

Yazıt Bilimi anlamı taşıyan Epigrafi, doğrudan Tarih Bilimi’ne yardımcı olan bilimler arasında bulunmaktadır. Epigrafi geçmişte zamanlarda kalan medeniyetlerden bu günümüze kadar gelen sert madde üstünde bulunan yazıları inceleme, araştırma görevine sahiptir. Epigrafi Bilimi’nin verdiği yararlar bu anlamda Paleografya ile benzer. Sosyal bilimler arasında yer alan Epigrafi, genelde anıt üzerinde bulunan yazıları ve kitabeleri inceler. Paleografi ve Filoloji Bilimi ile beraber çalışan ve aynı zamanda Tarih Bilimi’ne yardımcı olan bilimlerden biridir.

Epigrafi sözcüğü dilimize Fransızcadan geçmiş fakat bu sözcüğün kökeni eski Yunancaya kadar uzanır. Epigrafi sözcüğü, eski Yunancada kayıt yapmak ya da üstüne yazma anlamı taşıyan Epigraphein sözcüğü ve yazıt anlamında Epigraphe kelimelerinden oluşur.

Türk Dil Kurumu Epigrafi kelimesini Yazıt Bilimi olarak kabul etmiştir. Bu tanım Epigrafi için tam anlamıyla yeterli değildir. Çünkü Epigrafi yalnızca yazıt üstünde olan yazıyı değil de mermer, metal, taş, seramik gibi sert ve kalıcı madde üstündeki yazıları da incelemektedir. Bu bilimle uğraşmakta olan kişi Epigrafist adını alır. Epaigrafistlerin en çok çalıştığı yer, Yunan ile Roma yazıtı ve Maya ile Mısır hiyerogliflerdir. Bu güne kadar bilindik en eski yazıt M.Ö. 10. Yüzyıl Fenike Yazıtı ve M.Ö. 7. Yüzyıla Kadar uzayan Yunan Yazıtıdır.

Epigrafi, özet, ön söz veya aynı kapsamdaki başka metine gönderme amacı ile kullanılır. Kurgu eserde, eser içeriğine uyum sağlayan kurgulanan Epigraflar kullanılır. Mesela, Isaac Asimov, Frank Helbert ve bunun gibi pek çok bilimkurgu yazarı kurgu yapılmış bir zamana ait olan kelimeleri alıntı olarak kullanmışlardır.

epigrafik-kaynaklar.jpg

Epigrafi İnceleme Alanı​

Epigrafi Bilimi, sert yüzey üstüne yazılan yazıları incelemektedir. Genelde bu yazı ser ve dayanıklı anıt üstünde bulunur. Ancak Epigrafi yalnızca anıt üstündeki yazıyı ele almaz. Daha önce de belirtildiği gibi mermer, metal, taş, seramik, tahta gibi yüzey üstünde olan yazıyı da inceler. Genelde Epigrafi’nin çalışma bölgesi içinde olan yazılar sert yüzeyde bulunmaları sebebiyle iyi korunurlar ve bu yüzden okuması oldukça kolay olur. Ancak yazıtın eksik, kırık veya zedelenmesi Epigrafistin işini oldukça zorlar. Çünkü böyle bir durumda Epigrafist, yazıda olan eksiği tamamlamalı ve metini orijinal bir duruma getirmek zorundadır. Bunun içinde Epigrafi ile çalışan kişinin bu işte son derece uzman olması gerekir. Restore olacak yazıt konusunda yapılması gerekli olan ve düşünülecek ilk şey o yazının bağlı olduğu türdür. Mesela bulunulan parça mazoz yazıtı ise o yöre veya şehirde kullanılmakta olan gene formüller incelenmeli. Diğer bir önemli nokta da satı uzunluğunun doğru tahmini ve tamamlanacak boşluktaki harf sayısının hesabıdır. Yapılacak bütün tamamlamalarda dikkat edilmesi gerekli olan nokta bütün örnekler sıralanmalı ve yapılan tamamlama inandırıcı, ikna edici olmalıdır.

Epigrafi Bilimi Faydaları​

Epigrafi Bilimi’nin sağladığı faydalar, Filoloji ve Paleografi Bilim dalları faydalarıyla benzerlik gösterir. Epigrafi kapsamında olan incelemelerle anıt üstündeki yazının ait olduğu zamanın pek çok bilinmeyeni tamamıyla ortaya çıkar. Bu ise geçmiş zamanda yaşamış olan kültüre bir kapı aralanması ile insanın kendine ait olan tarihi öğrenmesini sağlar.

Epigrafi Bilimi ve Tarih​

Epigrafi tarihe nasıl yardımcı olur sorusu, çokça sorulmaktadır.. Bu anlamda tarihe yardımcı olan bilim dallarından birisidir. Epigrafi incelemeleri, tarihe önemli katkıda bulunur. Epigrafi’nin Tarih Bilimi’ne sunduğu katkının en önemlisi anıtlar üstündeki yazıların çözüme kavuşması ile bu anıtın ait olduğu zamanla ilgili bilgilerin elde edilmesidir. Çünkü bu anıtın üstündeki yazılarda bulunan bilgiler genelde spesifik bir olaya aittir. Ve bu anıtın üstünde bulunan olayı bir belge gibi kabul ederek yorumunu yapmak tarihçilerin işidir. Anıt üstündeki kitabe o dönemin tarihi hakkında bilgi verir.

Epigrafya Bilimi ve Tarih Bilimi alakası geçmişten günümüze gelen kitabe ve anıt ya da duvar, taş benzeri kalıntılar üstünde olan yazıların ne manada bulunduğu incelenmesi ile açıklanır. Epigrafya Bilimi’nin hedefi geçmiş zamanda yaşamların ne şekilde ve nasıl olduğuna dair iz bulmak ve medeniyetlerin nasıl başlayıp sona erdiğini incelemektir.

Epigrafi pek çok uygarlığın izini taşıyan ve geniş coğrafyaya yayılan izleri araştırarak tarihsel döngüyü ortaya çıkarır. Epigrafya Bilimi ile geçmiş medeniyetlerin tarihini ortaya çıkarır. Bilgi ve veri elde edilir. Bunlar ise tarihe yarar sağlamaktadır. Yapılmakta olan kazı çalışmasında bulunan her kalıntının üstünde epigrafik araştırmalar o döneme ait bilgilerin elde edilmesi yanında bilgi güncellemesi de sağlar. Epigrafist ise tarihi değeri olan yazıt ve kitabeleri inceler, yazılma amaçlarını, yazılan döneme ait şartları öğrenir.

Epigrafi işlemde her uygarlığın kendine has işaretleri yazı yoluyla kitabe ve taşlara yazmaları pek çok dil faktörünü meydana koyar. Tarihte değişik dönemlerde değişik yaşam koşulunda insanın varlık ve yaşantısı konusunda Epigrafi Bilimi çok yararlı olur.
 
Top