• Dipsiz Forum'a sadece 3 saniyede kayıt olarak, eğitim, sağlık, edebiyat, müzik ve sosyal bilimler konularında binlerce yeni ve güncel içeriğe reklamsız olarak anında ulaşabilir, yeniliklerden anında haberdar olabilirsiniz. Haydi, şimdi kayıt ol!

Devrik Cümle Nedir? Devrik Cümle Örnekleri

uykumvar

Müdavim üye
Deneyimli Üye
Cümle türleri, Türkçede anlam konusunu algılamak için önemli noktalardan bir tanesidir. Cümle türleri, dört ana başlık altında işlenmektedir. Bu başlıklar:
  1. Anlamına göre cümleler (Olumlu, Olumsuz, Soru Cümlesi, Ünlem Cümlesi)
  2. Yüklemin türüne göre cümleler (İsim Cümlesi, Fiil Cümlesi)
  3. Yüklemin yerine göre cümleler (Kurallı Cümle, Devrik Cümle, Eksiltili Cümle)
  4. Yapısına göre cümleler (Basit Cümle, Birleşik Cümle, Sıralı Cümle, Bağlı Cümle)

Bu yazıda, yüklemin yerine göre Türkçe cümleler içerisinde devrik cümle ne demek onu öğreneceğiz.

Devrik cümle, cümlenin ögelerinin yaygın kullanımı dışında sıralanmasıyla oluşan cümle çeşididir. Her dilde elbette cümleler içerisindeki ögelerin dizilişi farklı olmaktadır. Ancak Türkçeye baktığımız zaman genel anlamda cümlelerin şu sıralamaya uyduğunu görürüz: özne, tümleç, yüklem.

Devrik cümle, cümle çeşitleri arasında yüklemine göre cümleler başlığı altında bulunur. Yüklemine göre cümlelerde bakmamız gereken cümlenin öge dizilişidir. Yüklemin yerine göre cümle devrik veya kurallı olabilir. Yani bir cümlenin yüklemine göre türünü öğrenebilmek için önce o cümleyi ögelerine ayırmamız gerekir.

Ögelerin dilbilgisine göre sıralandığı cümlelere ise kurallı cümle denilmektedir.

Kurallı Cümle Örnek​

ÖRNEK: Ali, kalemi aldı. (Özne - Nesne - Yüklem)
ÖRNEK: Serkan, geçen gün tablet aldı. (Özne - Tümleç - Nesne - Yüklem)
ÖRNEK: Sıla, İzmir’de öğrencidir. (Özne - Tümleç - Yüklem)

Görüldüğü üzere sıralama içerisinde en sonda gelen yüklem; cümle içerisindeki işi, hareketi veya yargıyı bildiren ögedir. Yüklem, Türkçe cümleler içerisinde -kesin bir kural olmaksızın- sonda bulunmaktadır. Yüklemi sonda olmayan cümlelere ise devrik cümle denilmektedir.

KURALLI CÜMLE: Hayatımı diktiler, oysa yırtmak için çok uğraşmıştım.
DEVRİK CÜMLE: Diktiler hayatımı, yırtmak için çok uğraşmıştım oysa.

Devrik cümleler, anlaşıldığından çok farklıdır. Düşünülenin aksine hatalı veya yanlış cümleler değildirler. Anlatım bozukluğu yaratmazlar. Çünkü az önce söylediğimiz gibi Türkçede yüklem, genellikle cümle sonunda bulunur ancak bu kesin bir kural değildir.

Devrik cümleler, hayatın her alanında kullanılır ancak biz bu cümle türünü edebî metinlerde daha çok görürüz. Edebî sanatlara daha çok yakıştığı düşünülmekte ve genel anlamda tercih edilmektedir. Bunun yanında yüklemi vurgulamak adına veya halihazırda bulunan vurguyu değiştirmek adına da devrik cümle kullanımına başvurulmaktadır.

Vurgu, Türkçede yüklemden önceki kelimede bulunur. Devrik cümlede ise, yüklemin yeri değiştiği için vurgulanan kelime de değişmektedir.

Devrik Cümle Örnekleri​

Devrik cümle örnek olarak, aşağıdakileri gösterebiliriz; 10 tane devrik cümle (ve sonradan eklenen ekstra örnekler):

ÖRNEK: Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller.
-Görüldüğü üzere, dilbilgisinde genelde sonda bulunan yüklem, bu cümlede başa çekilmiştir.

Diğer örnekleri vermeden şunu atlamamak gerekir: cümlenin devrik olması için yalnızca yüklemin başa gelmesi gerekmez. Yüklemin yeri, sonda değilse her bakımdan bir devrik cümle ortaya çıkacağından, devrik cümlede yüklem ortada da olabilmektedir.

ÖRNEK: On yıl önce tren istasyonu varmış burada.
-Görüldüğü üzere, cümle devrik olduğu halde yüklem başta değil, ortada yer almıştır.

ÖRNEK: Ve bir zaman bakacaksın semaya ağlayarak.
-Bu cümlede de, yine yüklem cümlenin ortasında bulunduğu için dilbilgisi kurallarınca cümle devrik cümle olarak alınır.

Başka devrik cümle örneği:

1) İnsan için liman yok, sahil yok zaman için,
O geçer, biz göçeriz!

2) Açılan bir gülsün sen.
-Cümleyi ögelerine ayırdığımızda “açılan bir gülsün” kısmının yüklem olduğunu görürüz. Ögeler, birbirinden ayrılamadığı için bu kısmı da kalıp şeklinde almamız gerekir. Bu sebeple yüklemin belirlenmesi cümle türleri için anahtar niteliğindedir.

3) Göçebeler bu düzlüklere kurarmış çadırlarını.

4) Sakla samanı, gelir zamanı.

5) Ağır, ağır çıkacaksın bu merdivenlerden,
Eteklerinde güneş renginde bir yığın yaprak,
Ve bir zaman bakacaksın semaya ağlayarak…

6) Kandilli yüzerken uykularda,
Mehtâbı sürükledik sularda…

7) Bir yoldu parıldayan, gümüşten,
Gittik… Bahs açmadık dönüşten.

8) Martılar konuyor, omuzlarıma.

9) Yalnızca bakarım gidenlerin ardından.

10= Yarayla alay eder yaralanmamış olan.

11) Sen tüm göklerdeki yıldızların ilki,
Sen aydınlatırsın geceyi.

12) Karanlık geceye rağmen buğulanmış pencereye güneşi çizebilmektir yaşamak.

Bu örnekler dışında atasözleri ve deyimler, tıpkı sanatsal metinlerde olduğu gibi, kafiye yaratmak amacıyla devrik yapılabilirler. Bazı atasözleri ve deyimlerden örnek vermek gerekirse:

1) Gülme komşuna, gelir başına.

2) Sakla samanı, gelir zamanı.

3) Besle kargayı, oysun gözünü.

4) Çalma elin kapısını, çalarlar kapını.

5) Kork Allah’tan korkmayandan.

Ünlem cümlelerinde de devrik cümle kullanılabilir.

1) Gel buraya!

2)Yap bunu!

Bu ve bu gibi örnekler, devrik cümle örnekleridir. Son bir not olarak devrik cümlenin şarkılarda, türkülerde kafiye amaçlı kullanıldığını ve hayatımızın birçok alanında olduğunu söylemekte fayda var. Kurallı devrik cümle anlatımım ile sınavlarda alacağınız yüksek notlar için tebrikler! :)
 
Moderatörler tarafından düzenlendi:

Yakida

From bay
Yönetici
Devrik cümleyi çok sevmişimdir hep, şiirsel geldiği için çoğunlukla farketmeden devrik cümle kullanıyorum yazılarımda, öyle ki bazen yazdığım yazıyı tekrar okuduğumda çok fazla devrik cümle kullandığımı farkediyor bazılarını düzeltiyorum. :)
 
Top