• Dipsiz Forum'a sadece 3 saniyede kayıt olarak, eğitim, sağlık, edebiyat, müzik ve sosyal bilimler konularında binlerce yeni ve güncel içeriğe reklamsız olarak anında ulaşabilir, yeniliklerden anında haberdar olabilirsiniz. Haydi, şimdi kayıt ol!

Buğday Nedir, Nasıl Üretilir, Nasıl Kullanılır?

uykumvar

Müdavim üye
Deneyimli Üye
24 Mart 2021
297
808
31
Buğday Dünya’nın her yerinde yetiştirilen diğer adı triticum olan buğdaygillerden bir ottur. Daha çok karasal iklimde yetişen buğdayın kökeninin Anadolu, Kafkasya ve Batı İran olduğu düşünülmektedir. Pek çok türü bulunan Buğday, insanların temel besin kaynaklarını oluşturmada yer almasının yanı sıra hayvancılıkta da oldukça sık kullanılmaktadır.

bugday-nedir-nasil-yetistirilir.jpg

Buğday Nedir?​

Buğdayın diğer adları Triticum Vulgare ve Wheat olarak bilinmektedir. Buğday, karasal iklimde yetişmeyi seven başak şeklindeki bitkidir. Karbonhidrat ve B vitamini açısından zengindir. Lifli gıda türleri arasındadır. Dünya’da en fazla yetiştirilen gıdalar arasında 2.sıradadır. Türkiye’de buğday hangi bölgede yetişir sorusu da söz konusu buğday olduğunda, merak edilmektedir. Daha çok Anadolu ve Trakya’da yetiştirilmekte beraber birkaç il haricinde her yerde yetiştirilmektedir. Mezopotamya’dan tüm dünyaya yayıldığı düşünülmektedir. Türkiye’de buğdayın üretimi her yıl değişmektedir. Ortalama 20.000.000 ton üretimi yapılmaktadır. Unun temel maddesidir. Buğdayların çeşitleri çok fazladır. Türkiye’de birden fazla iklim tipi görüldüğü için pek çok çeşidine sahipliği yapmaktadır. Ayrıca, buğday; Anadolu’da yüzyıllardır bereketin sembolü olarak bilinmektedir.

Buğday Çeşitleri​

Yerleşik hayata geçilmesinde ve Anadolu’nun gelişmesinde çok önemli bir yere sahip olan buğdayın pek çok yerli, yabani ve ıslah edilmiş çeşidi vardır. Türkiye’de yirmiden fazla yabani buğday çeşitleri görülmektedir. Buğday başağı yapısı; kılçıklı ve kılçıksız olmak üzere, renklerine ve tanecik yapısına göre ayrılmaktadır. 410’dan fazla ıslah edilmiş buğday çeşidi üretilmektedir. Türkiye’de görülen bazı buğday cinsleri ve özellikleri şöyle listelenebilir;

  • Kıraç-66: Yaprakları yeşil renkte tüysüz ve orta boyutludur. Başakları hafif eğik ve kılçıklıdır. Kışa ve kurağa dayanıklıdır. Orta Anadolu’nu topraklarına uygundur.
  • Anadolu Beyaz: Beyaz renkli kılçıksız başak türüdür. Ekmek yapmak için kalitesi uygundur. Kışa ve kuraklığa dayanıklıdır. Orta Anadolu’da yetiştirilmesi uygundur. Ankara’da çok az da olsa yetiştirilmektedir.
  • Adana-99: Boyutu 90-110 cm arasındadır. Yatmaya dayanıklı yapısı vardır. Kışa ve kuraklığa orta derece dayanıklıdır.
  • Ceyhan-99: Beyaz kılçıklı başaktır. Dik duruşludur. Ekmeklik buğday çeşitleri arasındadır.
  • Seyhan-95: Boyutu 80-95 cm arasındadır. Sık kılçıklı beyaz renkli bir başak türüdür. Verim potansiyeli çok yüksektir. Akdeniz ve Ege Bölgesi’nde yetiştirilmesi uygundur.
  • Kaşifbey-95: Kılçıklı ve beyaz renkli başakları vardır. Sapları dik duruşludur. Ege Bölgesi’nde yetiştirilmesi uygundur.
  • Tahirova-2000: Orta uzunlukta ve dik yapılı buğday çeşididir. Kuraklığa, yatmaya ve kışa karşı dayanıklı yapısı vardır. Marmara Bölgesi’nde yetiştirilmesi uygun olmakla beraber özellikle Sakarya’da tavsiye edilmektedir.
  • Dariel: Beyaz renkli sert yapısı vardır. Ekmeklik için kalitesi ve verimi yüksektir. Ege ve Çukurova’da kullanımı uygundur.
  • Karasu-90: Sarımsı, beyaza yakın, kılçıksız başakları vardır. Karakter yapısı kış mevsimine uygundur. Doğu Anadolu Bölgesi ve Orta Anadolu’nun yüksek yerlerinde kullanılması uygundur.
  • Sagittario: Kılçıklı başak yapısı vardır. Taneleri kırmızı renklidir. Sahil kısımlarında yetiştirilmesi uygundur.
  • Pehlivan: Beyaz renkli, çıkıntılı yapısı vardır. Ekmeklik kalitesi yüksektir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ve Trakya’da yetiştirilmesi uygundur.
  • Saraybosna: Kılçıksız başak yapısı vardır. Soğuğa karşı dayanıklıdır. Kuraklığa karşı hassas yapısı vardır. Sulak alanlarda yetiştirilmesi uygun olmakla beraber Marmara ve Trakya’da yetiştirilmektedir.
  • Golia-99: Beyaz renkli ve kılçıklı başakları vardır. Ekmeklik kalitesi iyi olarak bilinmektedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’yle beraber Çukurova ve Trakya’da yetiştirilmesi tavsiye edilmektedir.
  • Katea-I: 90-100 cm sap uzunluğuna sahiptir. Ekmeklik için orta seviye kalitesi vardır. Kılçıksız başaklara sahiptir. Kuraklığa karşı dayanıklı yapısı vardır. Trakya ve Marmara Bölgesi’nin güneyinde yetiştirilmesi tavsiye edilmektedir.
  • Sana: Kılçıksız başak türüdür. Sap uzunluğu ortalama 80-85 cm civarındadır. Soğuk ve kurak havalara karşı dayanıklı olmakla beraber ekmeklik kalitesi ortadır.
  • Prostar: Başakları kılçıklı ve diktir. Küllenmeye karşı dayanıklıdır. 70-75 cm civarında boyutu vardır. Trakya’da yetiştirilmesi uygundur.
  • Altıntaş-95: Kılçıklı ve kahverengi kabukları olan başak türüdür. Ortalama 115 cm civarında boyutu vardır. Orta Anadolu’nun kışına dayanıklı yapısı vardır.
  • Kızıltan-91: Kılçıklı ve dik duruşlu başak türüdür. Orta Anadolu’da yetiştirilmesi tavsiye edilmektedir.
  • Diyarbakır-81: 90 ila 110 cm arasında değişen boyuta sahiptir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yetiştirilmesi uygundur.
  • Ege-88: Kısa kılçıklara sahiptir. Kuraklığa ve kış mevsimine dayanıklılığı çok yüksek değildir. Orta derecedir. Sahil kuşaklarında ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yetiştirilmesi tavsiye edilmektedir.
  • Salihli-92: Kısa boyludur. Kılçıklı ve beyaz yapıya sahip başakları vardır. Makarna yapımında kullanılmaktadır. Akdeniz’de ve Ege’de yetiştirilmesi uygundur.

Buğday Nasıl Üretilir?​

Buğday ekimi her bölgenin sıcaklığına göre farklı aylarda yapılmaktadır. Ekimin ne zaman olacağını belirleyen şey toprağın sıcaklık derecesidir. Ekim mevsimi geldiğinde pulluk aleti ile önceki hasat toprağın üzerine sürülmesi gerekmektedir. Toprağa tohumlar atıldıktan sonra nem kontrolünü aksatmamak gerekmektedir. Nemin %14’ün altına düşmesi durumunda hasat yapılmaktadır. Biçerdöver aleti yardımıyla da hasatlar biçilmektedir.

Buğday bakımı da üreticilerin dikkat etmesi gereken bir konudur. Buğdayların bakımında yabancı otlarla mücadele için ilaçlar kullanılmaktadır. Doğrulma ya da diğer adıyla sapa kalkma dönemi geldiğinde sağlıklı gübre verilmesi gerekmektedir. Buğday üretiminde buğdayda görülen hastalıklar konusuna dikkat etmek gerekmektedir. Kök ve kök boğazı çürüklüğü denilen bu hastalıklar tarımda verim kaybetmeye ve hasadın ziyan olmasına yol açmaktadır. Buğday ekinlerinin her yıl yaklaşık %20’sinin bu hastalıklar sonucu kaybedildiği söylenmektedir.

bugdayin-ozellikleri.jpg

Buğdayın Özellikleri​

Tüm dünyada ve Türkiye’de sıkça üretilen buğday her dönemin temel besin kaynağı olmuştur. Türkiye’nin buğday ambarı başta İç Anadolu Bölgesi olmak üzere Trakya ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi olmaktadır. Yüzyıllardan beri, özellikle ekmek yapımında, sıkça kullanılmıştır. Bununla beraber insanların temel geçim kaynağı olma rolünü de üstlenmiştir. Araştırmalara göre insanların yerleşik hayata geçip tarıma başlamasında etmen olmuştur.

Medeniyetlerin doğuşuna katkısı yadsınamaz gerçek haline gelmiştir. Bereketin sembolü olarak da tanınan buğday yetişmesi bakımından makarnalık, bisküvilik ve ekmeklik olarak üçe ayrılmaktadır. Buğdayların çeşitlerine göre özellikleri değişmektedir. Ekmeklik kalitesi, boyutu, sıcak ve kuraklığa dayanıklılık derecesi, kılçıklı-kılçıksız olma durumu, verim derecesi, tane yapısı gibi etmenler buğday borsası belirleyicileridir. Buğday borsası aynı zamanda un mamulleri, ekmek ve makarna çeşitlerinin fiyatının temel noktasıdır.

Sağlığına ve diyet listesine dikkat eden insanlar buğday özellikleri arasında en çok buğday besin değeri konusunu merak etmektedir. 100 gram buğday; 340 kalori içermektedir. 13 gram protein ve 72 gram karbonhidratı içinde barındıran buğdayın %11’i sudur. İçindeki şeker miktarı 0.5 gramdır. 2,5 gram yağ içeren buğdayın lif miktarı ise yaklaşık 11 gramdır.

Buğday Nasıl Kullanılır?​

Buğdayın kullanım alanları ekmek olarak bilinse de buğday pek çok gıdanın içinde yer almaktadır. Buğdaydan yapılan gıdalar yiyecekler olarak insanların karşısına çıksa da kozmetik ürünlerde dahi buğday kullanılmaktadır. Bu gıdalar şöyle sıralanabilir;
  • Ekmek
  • Makarna
  • Kek, kurabiye, kraker ve bisküvi çeşitleri
  • Soya sosu
  • Oyun hamuru
  • Dondurma
  • Doğal aromalar
  • Jelatin nişasta ve modifiye nişasta
  • Kozmetik ürünler

Buğdayın Yararları​

İçeriğinde karbonhidrat, demir, kalsiyum, çinko, B vitamini bulundurmasından dolayı buğday yararları oldukça fazladır. Bilinen en büyük yararı lifli yapısının bağırsakları hızlandırmasıdır. Kabızlık probleminin önüne geçmektedir. Bağırsak kanserine karşı vücudu korumaktadır. Çinko sayesinde saçların güçlü olmasını sağlamaktadır. Kan şekerini düzenlenmek ve hafıza sorununun önüne geçmek gibi faydaları da bulunmaktadır. Cildin parlak yapıya kavuşmasına yardımcı olmakla beraber cildi güneş ışınlarının zararlı etkilerinden korumaktadır.

Pek çok yararı bulunan buğdayı düzenli ve ölçülü miktarda tüketmek önemlidir. Aksi takdirde zararları söz konusu olmaktadır. Bazı hastaların, kesinlikle, uzak durması gerekmektedir. Herhangi bir hastalığa sahip olup, özel diyet uygulayanların doktor tavsiye dışında yememesi gerekmektedir.
 
Top